(ភ្នំពេញ)៖ រឿងរ៉ាវអំពីចក្រវាល (Universe) ទោះបីជាលើកយកមកនិយាយឲ្យបែកជាអូរហូរទៅជាស្ទឹង ក៏ពិបាកនឹងឲ្យខួរក្បាលរបស់យើងស្កប់ស្កល់ណាស់… ព្រោះអ្វី? ព្រោះយើងមិនស្មើនឹងកម្ទេចធូលីនៃកាឡាក់ស៊ី Milky Way យើងកំពុងជ្រកកោណផង តើយើងអាចទៅសិក្សាឈ្វេងយល់អំពីចក្រវាល ដែលយើងមិនទាន់រកកោះត្រើយឃើញនោះបានដោយរបៀបណាទៅ?
អូខេ! ការលើកឡើងខាងលើនេះ គឺពិតជាមិនខុសទេ តែវាសម្រាប់មនុស្សពីបុរាណប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់មនុស្សសម័យទំនើបនេះ ទោះបីជាមានខ្លួនតូចមែនតែចិត្តយើងធំ… ចិត្តធំក្នុងការងឿងឆ្ងល់ទៅលើអ្វីៗជុំវិញខ្លួន ហើយបង្កើតក្រុមការងារស្រាវជ្រាវ និងជាពិសេសគឺឧបករណ៍ប្រកបដោយបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ហើយយើងមិនចាំបាច់រៀបរាប់ឧបករណ៍ច្រើនពេកទេ ដោយយកត្រឹម Hubble និង James Webb មកធ្វើជាឧទាហរណ៍នោះ ក៏យើងបានយល់ដឹងការពិតជាច្រើនអំពីចក្រវាលនេះ សឹងតែពិបាកនឹងជឿរួចទៅហើយ…។
១៖ តើចក្រវាលពិតជាកើតចេញពីភាពទទេមែនឬ?
នៅក្នុងទ្រឹស្តីនៃព្រឹត្តិការណ៍ Big Bang បានចែងថា ចក្រវាលនេះបានកកើត និងពង្រីកខ្លួនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយសារតែការកើនឡើងនូវកម្តៅដ៏ខ្លាំងមហាសាល នៅក្នុងចំណុចដ៏ហាប់ណែនបំផុតមួយ ប៉ុន្តែចំពោះអ្វីដែលបានជម្រុញឲ្យកើតមានប្រតិកម្មទាំងអស់នេះឡើង គឺនៅតែជាអាថ៌កំបាំង…។
យ៉ាងណាក៏ដោយ ការលើកឡើងថា ចក្រវាលកកើតឡើងពីភាពទទេ (nothing) នោះ គឺជាចំណោទដ៏ស្រពិចស្រពិល ដែលយើងមិនអាចឆ្លើយបាននៅឡើយ តែមានការសន្និដ្ឋានខ្លះដែលគួរឲ្យពិចារណាផងដែរដូចជា ចលនាប្រែប្រួលនៃកង់ទិច (quantum fluctuations), ការធ្វើអន្តរកម្មនៃពហុចក្រវាល (multiverse interactions) ឬក៏ការរំញោចពីចក្រវាលមុន ដែលជម្រុញទៅរកការបង្កើតជាចក្រវាលមួយទៀតដូចបច្ចុប្បន្ននេះ…។
២៖ តើប្រហោងខ្មៅ (Black Hole) កើតមុនចក្រវាលឬ?
សំនួរនេះក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចឆ្លើយបានថា គ្មានប្រហោងខ្មៅណាបានកកើតឡើងមុនចក្រវាលនោះទេ តែពពួកប្រហោងខ្មៅប្រភេទពិសេសមួយ ដែលគេហៅថា PBHs (primordial black holes) ឬប្រហោងខ្មៅដើមដំបូងនានា បានកើតកកើតឡើងនៅក្នុងពេលមិនដល់ ១វិនាទីនោះឡើយបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ Big Bang ផ្ទុះឡើងកាលពី ១៣.៨ពាន់លានឆ្នាំមុន។
ប្រការនេះមានន័យថា ពពួក PBHs ទាំងនោះបានកកើតមុនផ្កាយ និងកាឡាក់ស៊ីនានាទៅទៀត ហើយវាជាការប៉ះទង្គិចដល់ទ្រឹស្តីអំពីចក្រវាល។ ខណៈ Black Holes ដែលយើងស្គាល់បច្ចុប្បន្ន ភាគច្រើនបានកកើតឡើងដោយសារតែការដួលរលំនៃផ្កាយ ឬចំណុចកណ្តាលនៃកាឡាក់ស៊ីនោះ ពពួក PBHs នោះវិញបានកកើតឡើងនៅពេលដែលចក្រវាលកកើតឡើងដំបូងៗ ប្រកបដោយភាពពុះកញ្ជ្រោលនៃកម្តៅ និងថាមពលដ៏ខ្លាំងមហាសាល។
៣៖ តើការអះអាងថាមាន «ផ្កាយចាស់ជាងចក្រវាល» នោះជាការពិតដែរឬទេ?
បាទ! ពិតជាមានការអះអាងថា ក្រុមតារាវិទូបានរកឃើញ «ផ្កាយដែលចាស់ជាងចក្រវាល» ពិតមែន តែវាមិនប្រាកដថាត្រឹមត្រូវនោះទេ។ ខណៈចក្រវាលបច្ចុប្បន្នមានវ័យ ១៣.៨ពាន់លានឆ្នាំ ផ្កាយដែលត្រូវបានរកឃើញដោយ Hubble កាលពីឆ្នាំ២០១៣ ដែលមានឈ្មោះថា HD 140283 (the Methuselah Star) នោះត្រូវបានគេគណនាកាលណោះថា មានវ័យដល់ទៅ ១៤.៥ពាន់លានឆ្នាំ ឬស្មើនឹង ០.៨ពាន់លានឆ្នាំចាស់ជាងអាយុចក្រវាល។
យ៉ាងណាក៏ដោយ កាលណោះវាត្រឹមជាភាព error មួយនៅក្នុងកម្មវិធីគណនាអាយុផ្កាយ តាមរយៈកម្រិតពន្លឺដែលចាប់បានដោយ Hubble ចំពោះ HD 140283 នោះប៉ុណ្ណោះ។ យោងតាមការគណនាឡើងវិញ HD 140283 ដែលមានចម្ងាយជិត ២០០ឆ្នាំពន្លឺពីផែនដី ដែលស្ថិតក្នុងកាឡាក់ស៊ី Milky Way យើងដែរនោះអាចមានអាយុត្រឹមតែ ១២ – ១៣.៧ពាន់លានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។
៤៖ តើភពដំបូងចាប់កំណើតនៅពេលណា ក្រោយចក្រវាលកកើតឡើងដំបូង?
យោងតាមការគណនាដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ NASA ដែលជំនាញខាងផ្នែកភពសាស្ត្របានឲ្យដឹងថា ភពដំបូង (First Exoplanet) ទំនងជាបានកកើតឡើងក្នុងរយៈពេលតែ ២០០លានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ Big Bang។ ការគណនានេះត្រូវបានបានធ្វើ ទោះបីយើងមិនទាន់ ឬមិនអាចរកឃើញ Exoplanet ដំបូងនៃចក្រវាល (ព្រោះតែពួកវាអាចរលំរលាយតាមផ្កាយវាទៅហើយ) ក្តី។
ការសិក្សាតាមគំរូម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ បានបង្ហាញរយៈពេលនៃការចាប់កំណើតភពដំបូងនៃចក្រវាល បន្ទាប់ពីផ្កាយដំបូងៗបានកកើតឡើង និងគ្រប់អាយុដែលជំរុញដល់ការបង្កើតប្រព័ន្ធ និងភពទាំងនោះនៅអំលុងពេលដែលចក្រវាលទើបមានអាយុ ២០០លានឆ្នាំ។
៥៖ តើចក្រវាលអាចមានលើសពីមួយឬ?
ទ្រឹស្តីអំពីពហុចក្រវាល (Multiverse) ទោះបីជាស្តាប់មើលទៅហួសពីការថ្លែងខ្លះ តែវាមិនមែនគ្មានហេតុផលទាំងស្រុងនោះទេ។ បើយើងបកស្រាយន័យនៃពាក្យចក្រវាល (Universe) ឲ្យចំតែម្តង គឺជាឈ្មោះដែលមានន័យក្តោបជាចង្កោមតែម្តង ហើយន័យក្តោបនោះមានន័យថា អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងទាំងអស់ឲ្យតែមានវត្តមាននៅក្នុងលំហ គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ចក្រវាលទាំងអស់ ដោយមិនខ្វល់ថា ចក្រវាលយើងមានព្រំដែនដែរ ឬមួយក៏អត់នោះឡើយ…។
ចុះបើយើងគិតបែបនេះវិញថា ចក្រវាលយើងកំពុងស្ថិតនៅបច្ចុប្បន្នមានព្រំដែន ហើយក៏មានចក្រវាលផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយៗពីចក្រវាលយើង (ប្រៀបបីដូចជាពពុះសាប៊ូមួយៗអណ្តែតក្នុងទីអវកាស ក្នុងរយៈចម្ងាយផ្សេងៗពីគ្នានោះ) តើទិដ្ឋភាពបែបនេះអាចឲ្យឈ្មោះថា ជាពហុចក្រវាលដែរឬទេ?
មុននឹងឆ្លើយសំនួរខាងលើនេះ ចូរយើងគ្រប់គ្នារម្លឹកមេរៀនដ៏ពិតប្រាកដមួយសិន នោះគឺចក្រវាលរបស់យើងនេះ ត្រូវបានគេគណនាថាមានអង្កត់ផ្ចិតប្រវែង ៩៣ពាន់លានឆ្នាំពន្លឺ ឬស្មើនឹងកាំប្រវែង ៤៦.៥ពាន់លានឆ្នាំពន្លឺ ដោយយកផែនដីជាចំណុចកណ្តាល។ ប្រការនេះមានន័យថា មនុស្សលោកលើផែនដីទោះបីជាមានបច្ចេកវិទ្យាខ្លាំងដូចបច្ចុប្បន្ននេះ ក៏អាចត្រឹមសង្កេតរកពន្លឺគ្រប់ជ្រុងបានត្រឹមចម្ងាយ ៤៦.៥ពាន់លានឆ្នាំពន្លឺប៉ុណ្ណោះ… (យើងហៅថា ចក្រវាលដែលយើងអាចសង្កេតដល់ ឬ Observable Universe)។
ដូច្នេះយើងមិនទាន់ដឹងអំពីទំហំពិតនៃចក្រវាលយើងទេ ដូច្នេះការស្រមើស្រមៃទៅដល់ «ពហុចក្រវាល» នៅតែជាប្រធានបទបែបហួសនិស្ស័យ… ប៉ុន្តែការគិតបែបនេះក៏នៅតែគ្មានអ្វីទាស់ខុស។ ទស្សនៈអំពី Multiverse នេះត្រូវបានបំផុសកាន់តែល្បីខ្លាំង ចាប់ពីទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ហើយបើទោះបីជាគេមានទ្រឹស្តីរូបវិទ្យា មកពីពន្យល់ពីភាពដែលអាចទៅរួចក្តី តែវាត្រឹមស្ថិតនៅជា «សម្មតិកម្ម» ដែលមិនមែនជាការពិត ឬគ្មានភស្តុតាងជាក់ស្តែងអ្វីមកគាំទ្រដល់ការលើកឡើងអំពី Multiverse នេះសោះឡើយ៕
រៀបរៀង និងប្រែសម្រួល៖ ឥន្ទ វត្ថា (Cambo Space)
ប្រភព៖ NASA / ESA / Space Dust / Earth Sky / New Scientist (ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦)